SON DAKİKA

DARICA HALK KÜLTÜR VE DAYANIŞMA DERNEĞİ (Akçaabat)

YURTDIŞI ‘VERGİSİ’: Şimşek programı ‘orta direğin’ üzerinde tepinmek mi?

Bu haber 22 Haziran 2024 - 22:56 'de eklendi ve 13 views kez görüntülendi.
YURTDIŞI ‘VERGİSİ’: Şimşek programı ‘orta direğin’ üzerinde tepinmek mi?

YURTDIŞI ‘VERGİSİ’: Şimşek programı ‘orta direğin’ üzerinde tepinmek mi?

,

Yurtdışına çıkış harcı 3 bin TL’ye çıkarılırsa, teorik olarak artık vergiye dönüşmüştür. Zira harç tutarının çok büyük bir kısmı karşılıksız hale gelmiştir. Bu haliyle, “yurtdışına çıkış vergisi” demek daha isabetli olacaktır.

Eğer vize alabilirseniz yurtdışına çıkmak için bir de uçak biletine ihtiyacınız vardı. Fakat artık, uçak bileti fiyatına eşdeğer bir “yurtdışına çıkış harcı” ödemeniz gerekecek.

Gelir İdaresi Başkanlığı’nın 24 Mayıs 2024 tarihinde yaptığı bir sunumda, 150 TL olan “yurtdışına çıkış harcının” 3.000 TL’ye çıkarılması gerektiği söyleniyor. Kimi iddialara göre Bakanlık, yeni harç tutarı için kamuoyunu 3.000 TL’ye hazırlıyor böylece 1.500 TL’ye ses çıkarılmaması amaçlanıyor.

İktidar sahipleri, “yeni harç tutarı eskisinin 10 katı mı yoksa 20 katı mı olsun” diye düşünedursunlar, biz bunun bir harç mı yoksa vergi mi olduğunu ve amacının ne olduğunu tartışalım. Böylece Mehmet Şimşek programının ekonomiye bakış açısını da daha yakından kavramış oluruz.

HARÇ DEĞİL, HARAÇ DEĞİL, VERGİ

Fahiş harç zamlarının ardından, “bu harç değil haraç” dendiğine rastlamışsınızdır. Sahi, bir harcı, haraç olarak nitelendiren seviye nedir? Hangi aşamadan sonra harç tutarı bize fahiş gelmektedir? Yurtdışına çıkış harcı 150 TL’yken makul de, 3.000 TL’ye çıkınca mı “haraç” haline gelmiştir?

Eğer kamu gelirleri üzerine çalışan bir araştırmacıysanız, önünüze gelen ilk konulardan biri harç ile vergi arasındaki farklar olacaktır. Enteresandır, neden yurtdışına çıkış harcı diyoruz da yurtdışına çıkış vergisi demiyoruz?

Vergi ile harç arasındaki en temel farklılık karşılıklılık ilişkisinde aranıyor. Vergi karşılıksız bir kamu geliri iken, harç bir kamu hizmetinin karşılığı olarak ödeniyor.

Misal; gelir vergisi… Bir ev hanımı hiç gelir vergisi ödemez. Fakat ev hanımının bu durumu kamu hizmetlerinden mahrum kalacağı anlamına da gelmez.

Vergi mükellefi olmayanlar da mükellef olanlar kadar hizmetten faydalanma hakkına sahiptir. Mesela milyarder bir iş insanı gelir vergisi rekortmeni olabilir.

Daha fazla vergi ödedi diye, daha fazla kamu hizmetinden faydalanması gerekmez. Vergiler karşılıksızdır. Bu haliyle vergi haraca benzer, ödeyene ilave bir avantaj kazandırmaz. Bu yüzden vergi vermek yükümlülüktür.

İşte vergi ile harcı birbirinden ayıran en temel özellik; harçlar bir kamu hizmetinin karşılığı olarak tahsil edilir ama vergiler karşılıksızdır. Öğrenim harcı, mahkeme harcı ya da yurtdışına çıkış harcı…

HARÇLARA ZAMMIN SINIRI VAR MIDIR?

Madem harçlar bir kamu hizmetinin karşılığı olarak alınır, o halde kamu hizmetinin birim maliyetiyle harç tutarı arasında bir orantı olmak durumundadır.

Örneğin, 2024 yılı itibarıyla Yurtdışına Çıkış Harcı 150 TL’dir. Bu tutar bir gecede 20 katına çıkarılsa ve 3.000 TL olursa, bu zam kamu hizmetinin maliyetindeki artıştan mı kaynaklanmıştır?

 

Öyle olmadığı ortada. O halde neyin karşılığıdır bu para? Eğer bu soruya cevabınız yoksa harç tutarı ile hizmet maliyeti arasındaki ilişki kopmuş ve toplanan harç büyük oranda hizmet maliyetinin üzerine çıkmışsa, böyle bir durumda harç ile vergi arasındaki fark ortadan kalmış olur.

Dolayısıyla, eğer Yurtdışına Çıkış Harcı 3.000 TL’ye çıkarılırsa, mevzuatta adı harç olabilir ama teorik olarak artık bu tutar vergiye dönüşmüştür.

Zira harç tutarının çok büyük bir kısmı karşılıksız hale gelmiştir. Bu haliyle, “yurtdışına çıkış harcı” değil de “yurtdışına çıkış vergisi” demek daha isabetli olur.

Buradan hareketle “madem yeni bir vergi salınmıştır, o halde bu vergi için kanun da gerekir” diyenlerin de teorik dayanakları mevcut. Yani böyle bir harç zammının hukukiliği de sorgulanmaya muhtaçtır. Böyle bir zam için Meclis’ten kanun çıkarılması gerekir.

YENİ VERGİNİN AMACI NEDİR?

Harçların amacı belli, kamu hizmetini finanse etmek. Ama vergiler amaçlarına göre çok daha farklı kategorilere ayrılırlar. Bazı vergilerde amaç hazineye gelir yaratmak değil, piyasayı düzenlemektir.

Misal, Çin’den gelen elektrikli otomobillere ilave yüzde 40 vergi uygulanması, gelir yaratmaktan ziyade, arka planda yerli otomobil TOGG’a Çinli otomobiller karşısında rekabet gücü kazandırmaktır.

 Yani, Çinli otomobillere ilave vergi konurken, hazineye gelir yaratmak gibi bir amaç ikincil plandadır. Hatta istenir ki, bu yeni vergi sayesinde hiç Çinli otomobil satılmasın.

TEK AMAÇ HAZİNEYE GELİR YARATMAK MI?

Peki, ya “yurtdışına çıkış vergisi”? Bu verginin amacı Hazine’ye gelir yaratmak mı? Yoksa yurtdışına giden yerleşikleri engelleyerek parayı yurt içinde tutmaları mı?

Muhtemelen bir taşla iki kuş hedeflenmiş. Yurtdışına çıkış vergisi sayesinde 2023’te yurtdışına çıkan 8,7 milyon kadar insan aynı davranışı 2024’te de sergilerse Hazine’nin kasasına 12,5 milyar TL gireceği Gelir İdaresi Başkanlığı’nın sunumunda yer alıyor.

Fakat harç tutarının 3.000 TL’ye çıkması durumunda, 2023’te yurtdışına gidebilen kimi kesimler, yüksek harç nedeniyle bu davranışlarından vazgeçecektir.

Bu da yeni düzenlemede tek amacın gelir yaratmak olmadığını ortaya koyuyor. Bu düzenlemenin bir amacı da, yurtdışına gidebilen kesimlerin bir kısmını alıkoyarak döviz giderlerini azaltmaktır.

Halbuki harçlar kamu hizmetinden mahrum bırakma özelliği taşıyamazlar. Harç tutarı öyle bir düzeyde olmalıdır ki, kimse kamu hizmetinden dışlanmamalıdır.

Fakat bu düzenlemenin amaçları arasında kamu hizmetinden mahrum bırakmak da var. Böylece, insanları yurtdışına çıkabilmekten alıkoyarak yurtdışında harcanacak dövizin, yurtiçinde kalması sağlanıyor.

Bu haliyle, harç denen tutar, kamu hizmetini finanse etme amacının ötesine geçiyor ve piyasayı düzenleyici bir fonksiyon kazanıyor. Bir harcın böyle bir fonksiyonu olamayacağına göre, bu tutardaki bir harç artık bir vergidir.

Peki, bu yeni vergi nedeniyle kamu hizmetinden mahrum bırakılan kesimler kimlerdir?

Çok açık ki, zaten yoksullaşan milyonların yurtdışına çıkma hayali yoktur. Zenginleşen kesimlere de 3.000 TL’lik harç dokunmaz.

Demek ki, bu vergi orta direğin davranışını değiştirme amacı taşımaktadır. Bu nedenle yeni bir “orta direk vergisi” ile karşı karşıyayız desek yeridir.

Şimşek programının orta direğin üzerinde tepindiği böylece açığa çıkmış olur.BirGün

Etiketler :
POPÜLER FOTO GALERİLER
SON DAKİKA HABERLERİ
İLGİLİ HABERLER
SON DAKİKA